Solat Jenazah Lelaki: Niat, Cara dan Bacaan Setiap Takbir

Oleh Mohd Irfan TanDikemas kini 23 September 2026Mazhab Syafie

Solat jenazah lelaki dikerjakan sambil berdiri, dengan empat kali takbir dan diakhiri salam. Tiada rukuk, tiada sujud dan tiada duduk tahiyat.

Orang kita juga menyebutnya sembahyang jenazah. Ada yang memanggilnya "solat sunat jenazah", tetapi hukumnya fardu kifayah, bukan sunat. Bila sebahagian orang Islam sudah menunaikannya, gugurlah tuntutan itu daripada yang lain (Taudhih al-Hukmi #104, Jabatan Mufti Negeri Selangor).

Pahala solat jenazah besar. Sesiapa yang menghadiri jenazah sehingga selesai disolatkan mendapat satu qirat. Yang terus mengiringinya sehingga dikebumikan mendapat dua qirat, iaitu seumpama dua gunung yang besar (riwayat al-Bukhari, 1325 dan Muslim, 945).

Solat untuk arwah perempuan? Bacaannya sama. Niat, ganti nama dalam doa, serta kedudukan jenazah dan imam sahaja yang lain. Lihat cara solat jenazah perempuan.

Niat solat jenazah lelaki (imam dan makmum)

Niat itu kerja hati, dibuat serentak dengan takbir pertama. Pastikan hati berniat solat ini fardu; garis panduan Jabatan Mufti Kedah menyebutnya wajib.

Melafazkan niat dengan lidah tidak wajib, tetapi sunat dalam mazhab Syafie kerana membantu hati dan menjauhkan was-was. Ini penjelasan Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan (Mufti WP) dalam Irsyad Hukum #815. Lafaz di bawah disusun daripada contoh lafaz MUIS dan JAKIM. Pilih dahulu sama ada anda makmum atau imam.

Lafaz niat solat jenazah lelaki: Arab, rumi dan maksud

Solat seorang diri? Baca lafaz yang sama tanpa perkataan imaman atau ma'muman. Kalau mahu lafaz bahasa Melayu yang lebih pendek, Mufti WP memberi contoh ini dalam ruangan soal jawab Al-Kafi (#968): "Sahaja aku solat ke atas mayat ini fardhu kerana Allah Taala".

Cara membaca rumi niat solat jenazah lelaki

Rumi di laman ini ditulis ikut bunyi sebutan. Huruf o menandakan bunyi tebal, seperti dalam usolli dan fardhol. Tanda ' mewakili huruf 'ain atau hamzah, seperti dalam 'ala, arba'a dan ma'muman.

Rumi cuma pembantu. Kalau baru belajar, minta imam atau guru mengaji dengar sebutan anda sekali.

Perlu sebut nama arwah? Perlu niat jadi imam?

Contoh lafaz rasmi untuk jenazah yang ada di hadapan tidak menyebut nama. Lafaz Mufti WP tadi dan lafaz MUIS hanya menyebut "mayat ini". Nama arwah cuma muncul dalam contoh niat solat ghaib Jabatan Mufti Kedah, di bahagian solat ghaib di bawah.

Niat sebagai imam pula sunat, bukan wajib. Dalam Al-Kafi #947, seorang imam yang gugup tidak pasti sama ada dia sempat berniat menjadi imam. Jawapan Mufti WP: solat jenazah itu tetap sah dan tidak perlu diulang.

Cara solat jenazah lelaki, langkah demi langkah

Kaifiat di bawah mengikut tujuh rukun solat jenazah dalam mazhab Syafie. Imam, makmum dan orang yang solat seorang diri membuat langkah yang sama. Cuma lafaz niat yang berbeza.

Setiap kali takbir, angkat kedua-dua tangan hingga ke paras cuping telinga, kemudian letakkan semula di dada seperti solat biasa. Tiada bacaan yang dikuatkan, al-Fatihah pun dibaca perlahan (Al-Kafi #968).

Takbir pertama: niat dan al-Fatihah

Berdiri menghadap kiblat, pasang niat, dan angkat takbiratul ihram. Kemudian terus baca al-Fatihah.

Tidak perlu doa iftitah, kerana dalam solat jenazah ia tidak disunatkan. Yang sunat sebelum al-Fatihah cuma a'uzubillah, iaitu isti'azah (garis panduan Jabatan Mufti Kedah, 5.1).

Takbir kedua: selawat ke atas Nabi SAW

Angkat takbir kedua dan baca selawat. Paling kurang, baca selawat pendek ini, seperti dalam panduan JAKIM:

Selawat Ibrahimiyah penuh lebih afdal, iaitu selawat yang sama dibaca dalam tahiyat akhir.

Takbir ketiga: doa untuk arwah

Inilah teras solat jenazah. Mufti WP menyebut mendoakan mayat sebagai maksud utama solat ini (Al-Kafi #968). Doa selepas takbir ketiga termasuk rukun, jadi tanpanya solat tidak sah.

Lafaz pendek untuk jenazah lelaki:

Kalau lidah kelu atau tidak sempat, ada yang lebih ringkas lagi. Kitab al-Fiqh al-Manhaji, yang dipetik Mufti WP, menerima satu frasa sahaja:

Perkataan أَوِ bermaksud "atau". Jadi cukup sebut salah satu: اللَّهُمَّ ارْحَمْهُ (Allahummarhamhu) atau اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ (Allahummaghfir lahu).

Doa penuh takbir ketiga, iaitu lafaz JAKIM berdasarkan hadis riwayat Muslim (963), ada di halaman doa solat jenazah berserta rumi dan maksudnya.

Takbir keempat: doa sebelum salam

Doa ini bukan antara tujuh rukun. Namun panduan JAKIM menyebutnya "tambahan doa lebih afdhal dibaca untuk jenazah", dan ada kitab Syafie yang menyenaraikannya sebagai rukun, seperti al-Taqrirat al-Sadidah yang dipetik Jabatan Mufti Selangor. Doanya pendek sahaja, jadi jangan ditinggalkan.

Salam ke kanan dan ke kiri

Beri salam ke kanan, kemudian ke kiri, seperti solat lain. Hanya salam pertama yang rukun. Panduan JAKIM menambah وَبَرَكَاتُهُ (wa barakatuh) di hujung lafaz MUIS di atas.

Rukun solat jenazah (7 perkara)

Senarai ini daripada Jabatan Mufti Negeri Selangor, yang merujuk kitab al-Majmu' karya Imam al-Nawawi. Jika satu tertinggal, solat jenazah tidak sah.

Syarat sah solat jenazah

Sama seperti solat lain, ditambah dua syarat khusus untuk jenazah:

• Berwuduk. Solat jenazah tanpa wuduk tidak sah, dan Imam al-Nawawi menukilkan ijmak ulama tentang perkara ini (Irsyad Hukum #380).
• Badan, pakaian dan tempat bersih daripada najis.
• Menutup aurat dan menghadap kiblat.
• Jenazah sudah dimandikan.
• Bagi solat hadir, jenazah mesti berada di hadapan imam. Jabatan Mufti Negeri Sembilan menyebutnya sebagai syarat.

Tiada waktu khusus. Solat jenazah ialah solat bersebab, jadi boleh dikerjakan bila-bila masa, termasuk selepas Subuh dan Asar (Al-Kafi #1559).

Kedudukan imam dan jenazah lelaki

Jenazah diletakkan melintang di hadapan imam. Bagi jenazah lelaki, kepalanya di sebelah kiri imam dan kakinya di sebelah kanan. Imam berdiri berhampiran bahagian kepala.

Kedudukan kepala dan tempat imam berdiri ini sunat sahaja. Jabatan Mufti Negeri Sembilan menjelaskan, kalau imam berdiri di tengah jenazah lelaki pun, solat tetap sah. Cuma satu yang disyaratkan: jenazah mesti berada di hadapan imam. Kalau solat dibuat di tanah perkuburan, kubur arwah pula yang mesti berada di hadapan imam.

Makmum bersaf di belakang imam, dan sunat dijadikan sekurang-kurangnya tiga saf. Ini berdasarkan hadis riwayat Abu Daud (3166): mana-mana Muslim yang meninggal lalu disolatkan oleh tiga saf kaum Muslimin, pasti dia beroleh syurga atau keampunan.

Kalau yang ada cuma seorang, solatnya sudah menggugurkan fardu kifayah, walaupun dia kanak-kanak lelaki yang sudah mumaiyiz (Al-Kafi #947). Tetapi makin ramai makin baik. Hadis riwayat Muslim menyebut kelebihan jenazah yang disolatkan oleh 40 orang (948, dipetik dalam Irsyad Hukum #34) dan 100 orang (947, dipetik dalam Al-Kafi #2050).

Jenazah perempuan berbeza sedikit: kepalanya di sebelah kanan imam dan imam berdiri di tengah. Rajah perbandingan ada di halaman solat jenazah perempuan.

Jenazah lebih daripada seorang: susunan dan niat solat jenazah ramai

Paling afdal, setiap jenazah disolatkan satu per satu. Tetapi boleh juga disolatkan sekali gus dengan izin wali masing-masing, contohnya beberapa mangsa kemalangan yang sama. Kalau urusan lambat dan dikhuatiri keadaan jenazah berubah, solat serentak lebih baik, malah boleh jadi wajib (Al-Kafi #1840).

Jenazah disusun berderet ke arah kiblat: lelaki paling hampir dengan imam, diikuti kanak-kanak, kemudian perempuan.

Satu niat sudah meliputi semua jenazah itu. Lafaz untuk ramai:

Datang lambat? Cara makmum masbuk solat jenazah

Katakan anda sampai ketika imam sudah bertakbir kali kedua dan jemaah sedang membaca selawat. Jangan tunggu takbir seterusnya.

1. Terus berniat dan bertakbir. Takbir itu dikira takbir pertama anda.
2. Baca al-Fatihah walaupun imam sedang membaca selawat atau doa. Ikut turutan bacaan sendiri, bukan bacaan imam.
3. Jika imam bertakbir lagi sebelum anda sempat mula membaca al-Fatihah, bertakbirlah bersamanya dan al-Fatihah itu gugur. Jika anda di tengah-tengah al-Fatihah, hentikan dan ikut imam.
4. Apabila imam memberi salam, jangan ikut bersalam. Sempurnakan takbir yang berbaki bersama bacaannya, kemudian barulah beri salam.

Dalam contoh tadi, turutannya begini:

Dua perkara lagi daripada Jabatan Mufti Selangor. Kalau imam memberi salam sejurus selepas anda bertakbir, al-Fatihah tidak gugur; baca seperti biasa. Jenazah pula sunat tidak diangkat dahulu supaya makmum masbuk sempat habis. Kalau sudah diangkat pun, solat anda tidak batal. Teruskan hingga salam.

Rujukan lain: Al-Kafi #1349: Masbuk Solat Jenazah.

Solat jenazah ghaib untuk arwah lelaki

Solat ghaib ialah solat jenazah untuk arwah yang jasadnya berada di negeri lain, bukan di hadapan kita. Syaratnya, jenazah itu sudah dimandikan (Al-Kafi #968).

Nabi SAW sendiri menyolatkan al-Najasyi secara ghaib: Baginda keluar ke musolla, menyusun saf dan bertakbir empat kali (riwayat al-Bukhari, 1245 dan Muslim, 951).

Cara dan bacaannya sama dengan solat jenazah biasa, kecuali niat.

Berapa lama selepas kematian masih boleh solat ghaib? Al-Kafi #968 menyebut pandangan yang muktamad: boleh, selagi orang yang bersolat itu sudah layak bersolat (ahli solat) ketika arwah meninggal dunia. Jawapan itu turut membawa pandangan Ibn Hajar al-Asqalani, iaitu dalam tempoh tiga hari dari berita kematian, sama dengan tempoh takziah.

Kalau solat ghaib untuk ramai jenazah sekali gus, panduan JAKIM ada lafaz niat dan doa dalam bentuk ramai. Risalah itu disediakan JAKIM untuk mangsa tragedi pesawat MH17.

Soalan lazim

Solat jenazah berapa rakaat, berapa takbir?

Tiada rakaat. Solat jenazah ialah empat takbir sambil berdiri, tanpa rukuk dan sujud. Bilangan empat itu berdasarkan solat Nabi SAW ke atas al-Najasyi (Al-Kafi #890).

Takut terlepas, boleh tayammum sahaja?

Tidak. Wuduk syarat sah solat jenazah. Dalam mazhab Syafie, tayammum hanya bila tidak dapat menggunakan air; takut terlepas solat jenazah bukan alasan (Irsyad Hukum #380).

Boleh solat jenazah di rumah atau surau?

Boleh. Masjid bukan syarat; mana-mana tempat yang bersih dan sesuai boleh digunakan. Menyolatkan jenazah di masjid itu sunat dan lebih afdal (Al-Kafi #1694).

Imam tertakbir lima kali. Makmum nak buat apa?

Solat imam tidak batal, tetapi makmum tidak mengikut takbir kelima itu. Ada dua pilihan: beri salam sendiri dengan niat mufaraqah (berpisah daripada imam), atau tunggu dan beri salam bersama imam. Menunggu lebih baik (Al-Kafi #890).

Sudah solat, boleh ikut solat jenazah itu sekali lagi?

Orang yang sudah menyolatkan jenazah tidak disunatkan mengulanginya. Kalau diulang pun, solatnya tetap sah (Irsyad Hukum #662). Yang belum sempat pula boleh menyolatkannya dalam kumpulan kedua dan seterusnya, malah selepas jenazah dikebumikan (Irsyad Hukum #668).